Maria Jasińska - Publikacje 

Przedmowa

W kodeksie handlowym z 1934 r. nie istniała instytucja taka jak podział spółek. Stąd też taka forma restrukturyzacji spółki była niedostępna. Konsekwencją braku tej instytucji w KH było tworzenie spółek zależnych wniesienia do nich aportu w postaci określonego majątku spółki zależnej , a następnie likwidacja spółki matki.

Podejmowano również próby innych metod, których bardzo popularna było wnoszenie w formie aportu zarówno części , jak i całości przedsiębiorstwa do nowego podmiotu z jednoczesną likwidacją spółki wnoszącej dany aport i przekazanie udziałów (akcji) dla wspólników spółki likwidowanej.

Taka restrukturyzacja była bardzo długotrwała, kosztowna i nie zawsze końcowy efekt był zgodny z oczekiwaniami. Stąd też nadzieje związane z wprowadzeniem instytucji podziału spółek kapitałowych były bardzo duże.

Na ile te oczekiwania się spełnią- okaże się jak zwykle w czasie realizowania podziału. Do tej pory bowiem, na bazie starego Kodeksu handlowego w przypadku podziału spółki ważna była ekonomiczna alokacja kapitału w różnych spółkach , natomiast forma prawna takich podziałów była wtórna wobec faktów ekonomicznych.

Teraz, gdy podział spółek jest możliwy , decyzja ekonomiczna musi być zbieżna z decyzją formalnoprawną. Na ile jednak Kodeks spółek handlowych odpowiada oczekiwaniom inwestorów, pokaże praktyka.
Kodeks spółek handlowych reguluje kilka form podziału, które są zbieżne co do zasady z Dyrektywą Nr 6 dotyczącą podziału uchwalonej przez Dyrektywę 78/855/EWG.

Już teraz można stwierdzić, że KSH nie uregulował wszystkich aspektów podziału, które późniejszym etapie mogą powodować nieefektywność tej instytucji . Co więcej ,inne przepisy dotykające bezpośrednio materii gospodarczej, jak np. prawo celne, prawo regulujące działalność gospodarczą , prawo dotyczące publicznego obrotu papierami wartościowymi , również nie odnoszą się do tego zagadnienia, co powoduje ,że instytucja podziału może z tego powodu być rzadko wykorzystywana, ze względu na bardzo dużą liczbę dodatkowych działań niezbędnych przy realizacji podziału.

Komentatorzy w procesie podziału wyróżniają w procesie podziału trzy podstawowe etapy:

• czynności przygotowawcze - menagerskie
• czynności właścicielskie
• czynności rejestracyjne.

Gospodarzem czynności przygotowawczych jest przede wszystkim zarząd spółki dzielonej, czasami również zarząd spółek przejmujących . On to przygotowuje koncepcje podziału spółki , przygotowuje i uzgadnia z zarządem spółki przejmującej (jeśli ta w chwili przygotowania dokumentów istnieje) plan podziału oraz wszystkie pozostałe dokumenty , które następnie będą przedmiotem analizy akcjonariuszy w procesie podejmowania uchwały o podziale.

Z tego tez powodu odpowiedzialność poszczególnych członków zarządu w procesie podziału jest expressis verbis wyrażona w zapisach omawianych części KS., niezależnie od ogólnych zasad odpowiedzialności tych organów.
Czynności właścicielskie to przede wszystkim możliwość wypowiedzenia się co do projektu podziału, jego założeń prawnych i ekonomicznych oraz uczestnictwo w walnym zgromadzeniu podejmującym uchwałę o podziale , jak również prawo wniesienia sprzeciwu do sądu.

Ostatnim etapem jest faza rejestracji (autoryzacji)w sądzie i publikacja w Monitorze Polskim. Rejestracja dotyczy wpisania odpowiedniej wzmianki do rejestru. Wzmianka ta jest umieszczona w Krajowym Rejestrze Sądowym .Publikacja w Monitorze powinna być ogłoszona bądź przez spółkę dzieloną , bądź przez spółkę przejmującą.

Każdy z uczestników podziału ma określone prawa , które pozwalają na ochronę jego uprawnień. Jedne z tych praw wynikają z ogólnych przepisów Kodeksu spółek handlowych , inne przyporządkowane są jedynie procesowi podziału.

Akcjonariusze stanowią bezpośrednią, podstawową grupę osób , które nie tylko decydują o podziale , ale są jego beneficjentami. Stąd też KSH przywiązuje do ochrony ich praw bardzo dużą rolę. Generalnie uprawnienia akcjonariusza , wynikające z uregulowań KSH , mają charakter majątkowy i niemajątkowy.

Prawem majątkowym jest np. prawo do dywidendy i prawo wykupu akcji. Prawami o charakterze niemajątkowym są np. prawo wykonywania głosu , prawo do uzyskiwania informacji.
Emanacją do uzyskiwania informacji SA uprawnienia określone w KSH dotyczące procedury podziału . Prawa te mają chronić interesy wspólników.

Gwarancją tych praw są uregulowania dotyczące następujących zagadnień:

• przepisów dotyczących samego postępowania działowego , zapewniające prawo do pełnej informacji o dokonywanym procesie (art. 540) , prawo do rzetelnej wyceny posiadanych akcji lub udziałów (art. 534&1 pkt7), prawo do decydowania podziale
• przepisów dotyczących informowania akcjonariuszy o dokonywanych zmianach w aktywach i pasywach spółki dzielonej , od czasu sporządzenia planu podziału do czasu podjęcia uchwały o podziale i prawo wnoszenia zastrzeżeń do tego planu, a w konsekwencji prawo wnoszenia sprzeciwu do planu podziału oraz zaskarżenia uchwały podjętej w tym przedmiocie
• praw wynikających z odpowiedzialności organów spółki i biegłego wobec akcjonariuszy spółki

Pośrednimi poniekąd uczestnikami podziału, których prawa powinny być chronione, SA wierzyciele spółki dzielonej. Obszar ich ochrony sformułowany został w art. 541 i 546 KSH . Stosownie do tych zapisów , spółka przejmująca wchodzi w prawa i obowiązki spółki dzielonej w zakresie przypisanych jej w planie aktywów.

W tym zakresie mamy więc do czynienia z charakterem sukcesji uniwersalnej z jednoczesną solidarnością wobec wierzycieli w zakresie aktywów nieprzypisanych każdej ze spółek uczestniczących w podziale i odpowiedzialnością tych spółek w wymiarze przejętych aktywów.

Warszawa, listopad 2002 r.

Maria Jasińska